Oświadczenie Apimondii ws. oddziaływania między hodowlanymi pszczołami miodnymi, a dzikimi zapylaczami

Zapylacze mają kluczowe znaczenie dla rozmnażania roślin, różnorodności biologicznej, funkcjonowania ekosystemów oraz globalnej produkcji żywności. Na całym świecie w procesie zapylania uczestniczy ponad 20 000 gatunków pszczół, a także wiele innych owadów, takich jak muchówki, motyle i chrząszcze. Około 75% upraw warzyw, owoców, orzechów i nasion zależy, przynajmniej częściowo, od zapylaczy. W związku z tym spadek liczebności populacji zapylaczy stanowi poważne zagrożenie dla różnorodności biologicznej, bezpieczeństwa żywnościowego oraz warunków życia na obszarach wiejskich.

W ostatnich dziesięcioleciach zgromadzono dowody wskazujące na powszechny spadek liczebności populacji dzikich zapylaczy. W tym kontekście rola pszczoły miodnej (Apis mellifera) w tym spadku stała się głównym tematem publicznych i naukowych dyskusji. Chociaż może dochodzić do lokalnej konkurencji o zasoby kwiatowe i ryzyka przenoszenia patogenów, zwłaszcza przy dużym zagęszczeniu rodzin pszczelich lub gdy zasoby kwiatowe są ograniczone, nie ma dowodów potwierdzających pogląd, że hodowlane pszczoły miodne są główną przyczyną spadku liczebności dzikich zapylaczy na dużą skalę.

Badania wskazują, że spadek liczebności dzikich zapylaczy wynika przede wszystkim z presji środowiskowej, w tym utraty i fragmentacji siedlisk, intensyfikacji rolnictwa i upraw monokulturowych, narażenia na pestycydy, zmian klimatycznych oraz gatunków inwazyjnych. Czynniki te wpływają zarówno na hodowlane pszczoły miodne, jak i na dzikie zapylacze; jednakże to populacje dzikich zapylaczy mogą być na nie bardziej podatne. Kluczowa różnica polega na tym, że pszczelarze aktywnie monitorują i nadzorują populacje pszczół miodnych, często uzupełniając straty, podczas gdy dzikie owady zapylające nie mają porównywalnego wsparcia.

Pszczoły miodne są gatunkiem zarówno hodowlanym, jak i – w wielu regionach – dziko żyjącym. W niektórych częściach Europy, Afryki i Azji Zachodniej gatunek Apis mellifera jest rodzimy i od tysięcy lat występuje obok różnorodnych zbiorowisk zapylaczy. W innych regionach, w tym w obu Amerykach i Oceanii, pszczoły miodne zostały wprowadzone i mogą funkcjonować jako gatunek inwazyjny. Ta różnorodność kontekstów ekologicznych podkreśla potrzebę regionalnego rozeznania, zarządzania i polityki, zawsze z uwzględnieniem struktury użytkowania gruntów oraz pojemności danego ekosystemu.

Rosnąca liczba dowodów świadczy o tym, że problemem jest przewaga jakiegokolwiek pojedynczego gatunku w zbiorowiskach zapylaczy, bardziej niż samo istnienie danego gatunku. Wysoki poziom przewagi, czy to pszczół miodnych, czy dowolnego innego gatunku zapylacza, wiąże się z pogorszeniem stanu zdrowia i zmniejszeniem różnorodności zbiorowisk zapylaczy. Wzmacnia to potrzebę utrzymywania zróżnicowanych i różnorodnych zbiorowisk zapylaczy, które z kolei wspierają różnorodne i zdrowe populacje roślin. W pszczelarstwie oznacza to gospodarowanie zdrowymi rodzinami pszczół miodnych oraz szacowanie odpowiedniej liczby rodzin w oparciu o pojemność środowiska. Praktyki pszczelarskie przyjazne różnorodności biologicznej i dobre praktyki pszczelarskie to zasady, które Apimondia promuje konsekwentnie.

Apimondia apeluje o stosowanie rozwiązań opartych na naukowych podstawach, które uwzględniają kluczową rolę pszczelarstwa w zapewnianiu środków do życia i usług zapylania, przy jednoczesnej ochronie różnorodności dzikich zapylaczy. Skuteczne rozwiązania muszą priorytetowo prowadzić do:

• ochrony i odtwarzania siedlisk,
• ograniczania skutków zmian klimatycznych,
• zwiększania dostępności źródeł zasobów kwiatowych,
• zmniejszania zagrożeń związanych ze stosowaniem pestycydów
• i bezwzględnego monitorowania populacji zapylaczy;

ale także:

• działań zapobiegających nadmiernej przewagi jednego gatunku w środowisku.

Działania takie przyniosą korzyści zarówno zapylaczom hodowlanym i dzikim, nie wyłączając pszczół miodnych, oraz zwiększą skuteczność obecnych działań na rzecz zdrowia zapylaczy. Pszczelarze przez sprzeciwianie się stosowaniu szkodliwych pestycydów i utrzymywaniu bogatych w kwiaty łąk, żywopłotów i kwitnących poboczy przyczyniają się do tego już obecnie. Działania te zwiększają dostępność zasobów i wzmacniają odporność ekosystemów. Pszczelarstwo, jeśli jest prowadzone w sposób odpowiedzialny, uzupełnia rolę dzikich zapylaczy we wspieraniu zrównoważonego rolnictwa i kształtowaniu odpornych ekosystemów, a jednocześnie zapewnia możliwości utrzymania.

Oświadczenie opublikowane 26 marca 2026 r. na oryginalnej stronie www organizacji Apimondii (Międzynarodowej Federacji Związków Pszczelarskich). Tłumaczenie opublikowano za pozwoleniem Apimondii. Tłumaczenie wykonał oraz w tekście wytłuszczenia i podkreślenia dodał: Jakub Jaroński.

Literatura dołączona do oświadczenia.

This Polish version of the statement was translated by a native Polish speaker. We are sure that some mistakes in the language could have been made. If you would like to help us, please send us text files with the corrected contents to radio🐵warroza (dot) pl. Thank you!